Sat. May 18th, 2024
CBE Bilille BranchCBE Bilille Branch

Baankii Daldalaa Itoophiyaa Damee Bilillee: Bakka dubartoonni qofti tajaajila itti kennan

Click gochuun Google News irratti Nu hordofaa

Maqaa sadii qabdi ture: Ajjamee, Bilillee fi Maahabuubaa.

Maqaa shamarree miidhaginaan garbummaa mo’attee, boodarra ammoo duuti ishee mo’ate kanaan Baankiin Daldala Itoophiyaa damee saaqee dubartoonni qofti itti tajaajila kennan magaalaa Jimmaatti bane.

Baankii kana keessatti hojjettootaa hanga hoggantootaatti tajaajila kan kennan cufti dubartootadha.

Kun ammoo kan ta’eef kaayyoo gurguddoo lamaaf akka ta’e Hoji-geggeessituun Baankii Daldala Itoophiyaa damee Bilillee, Tizzitaa Kadir BBCtti himteetti.

Dameen baankii dubartoonni qofti tajaajila itti kennan Jimmatti baname kun, kaayyoo tokkoffaan dandeettii hooggansaa dubartootaa cimsuu yoo ta’u, lamaffaa dubartoonni tajaajila kennuufi keessummessuu irratti kennaa addaa waan qabaniif tajaajilli dubartootaan kennamu bu’a qabeessuummaansaa itti amanamee ta’uu ibsiti Tizzitaan.

Akka Tizziitaan jettutti, tajaajila baankii dubartoonni qofti keessatti tajaajila kennan kanaan dura tokko Finfinneetti kan eegalan yoo ta’u, dameen Bililleen jedhu kun kan lammataati.

Akka distiriiktii/naannawaa Jimmaatti garuu kan jalqabaati, jetti Tizziitaan.

Tajaajila baankii dubartootaan qofa kennamu ji’oota afuriin dura dubartoota sagaliin akka eegalan kan dubbattu hoji-geggeessituun Baankii Daldala Itoophiyaa dame Bilillee, miira namatti toluun tajaajilaa akka jiran BBC’tti himteetti.

Hojjettuun Baankii Daldala Itoophiyaa damee Bilillee, Balaaynesh Gaashawbazzaa, tajaajila baankii dubartootaan qofa kennamu keessa hojjechuu isheetti baay’ee akka gammachiise dubbatti.

“Hooggansa dabalatee hundi keenya dubartoota waan taaneef hirmaannaa dubartootaa dabaluudhaan kaka’umsa guddaa nu keessatti uumeera,” jechuun BBC’tti himteetti.

“Dubartoonni, qofaasaanii hojii kamiyyuu hojjechuu danda’u,” kana ammoo hojiidhaan agarsiisaa akka jiran kan himtu Balaaynesh, “Waanti nu quunname rakkoon haaraan hin jiru,” jechuun dubbatti.

Moggasni maqaa damee baankichaas, Bilillee kan jedhameef seenaa dubartii miidhagduu naannoo Guumaatti dhalachuun, umurii ijoollummaatti garbummaan gurguramtee boodarra ammoo miidhagina isheetiin ilma mootii booji’uudhaan bilisoomteetiin akka walqabatu, himti Tizzitaan.

“Bililleen dubartii seenaa qabeettii waan taateef, tajaajila baankii dubartootaan qofa kennamu kanas isheen moggaasne,” jechuun BBC’tti himteetti, hoji-geggeessituun kun.

Bareedduun ilma mootii Jarman boojite, kan dameen baankii ittiin moggaafame, Bililleen eenyu?

Bililleen bulchiinsa Shanan Gibee keessaa tokko kan turte, Guumaa ganda Onjaa jedhamutti naannoo bara 1820tti akka dhalatteefi ijoollummaa isheetiin garbummaan akka gurguramte, hayyuun seenaa Dheeressaa Dheebuu (PhD) BBC’tti himaniiru.

Jaarraa 19ffaan yeroo itti daldaalli garbaa gara Kibba Itoophiyaatti garmalee hoo’aa ture ta’uu kan himan YUunivarsiitii Jimmaatti barsiisaafi qorataan seenaa, Dheeressaan (PhD), “daldaltoonni garbaas yeroo ijoolleen bishaan waraabuu, qoraan funaanuu deeman, akkasumas gabaa deemaniifi loon tiksan adamsuudhaan butaa turani.

Bililleenis haaluma kanaan qabamtee umurii ijoollummaatiin gara Gondar geeffamte,” jedhu. Gondar irraa Sudaan-Kaartumitti, achiis Misir-Kaayirootti kan gurguramte Bililleen, booda ilma mootii Jarman, Hermaan Paaklar jedhamuun bitamtee akka bilisoomte himu Dheeressaan (PhD).

Hermaan Paaklaris intala miidhaginaan isa boojite Bilillee garbummaarraa bilisoomsuun akka ishee waliin jaalala eegalan himu, hayyuun seenaa kun.

Naatoon ishee waan baay’ee isa mo’ateef ilmi mootii Jarman kun, ‘Maahibuuba’ jechuun Bililleef maqaa sadaffaa moggaase; kunis afaan Arabaatiin ‘Jaalalleekoo’ jechuudha.

Haaluma kanaan waliin jiraachuu kan eegalan yoo ta’u, lafa deemu mara ishee fudhatee deemaa akka ture dubbatu, Dr. Dheeressaan.

Bara 1840 ammoo gara Awurooppaa, Jarmanitti waliin akka deeman kan kaasan hayyuun seenaa kun, Bililleen garuu qorra Awurooppaa dandamachuu dadhabuun sirni hargansuu ishee hubamee Onkoloolessa 27 bara 1840 akka lubbuun darbe BBC’f himaniiru.

Erga Jarman deemtee nama biyya ishee garbummaan gurguramee achi ture, Oshuu Aagaa jedhamuun walbaruun, karaa isaa ammoo hayyuu biyya Jarman kan Afaan Oromoo qorataa ture, Kaarl Tuutscheek waliin wal baruun, afoola Oromootiif akka gumaachite Dheeressaan (PhD) BBC’tti himaniiru.

Suuraan: BBC News Afaan Oromoo

Tattaaffii Baankiin Daldala Itoophiyaa seenaa namoota akkasiitiin damee baankii saaquus waan jajjabeeffamee itti fufu ta’uu akka qabu himaniiru, hayyuun seenaa kun.

Kanaan dura bara 2019 Baankiin Daldala Itoophiyaa damee hojjetoonni dubartootaa qofti itti tajaajila kennan kan jalqabaa magaalaa Finfinnee keessatti banuun isaas ni yaadatama.

Baankiin Daldala Itoophiyaa kanaan duras namoota seenaa keessatti beekamaniin damee isaa moggaasuudhaan muuxannoo kan qabu yoo ta’u, dhiyeenya kana maqaa aartist Haacaaluu Hundeessaatiin magaalaa Ambootti damee tokko moggaasuun isaa yaadannoo yeroo dhihooti.

Maddi: BBC News Afaan Oromoo

Nu hordofaa:

Telegram: https://t.me/ethiopianstoday

Facebook: https://www.facebook.com/ethiopianstoday

Twitter: https://twitter.com/ethiopianstoday

Instagram: https://www.instagram.com/ethiopianstoday1

Pinterest: https://www.pinterest.com/ethiopianstoday

YouTube: https://www.youtube.com/channel/UCIrX01_lArhwsjDrt6dl5-w

 

Leave a Reply